1. بیان مسئله
گام اول: اتصال علم و فناوری با بخش بین‌الملل
در تعاملات بین‌المللی، همواره محورهایی که منجر به ایجاد برتری در شبکه این تعاملات شود، مورد توجه دولت‌ها بوده است. علم و فناوری به دلایل متعددی همچون ایجاد برتری دانشی، ایحاد مزیت رقابتی در زنجیره ارزش جهانی، کاربردهای دفاعی و امنیتی و در دوران اخیر، پیشنهاد راه‌حل‌هایی برای حل چالش‌های فراملی بشر به یک محور دستیابی به قدرت تبدیل شده است.
با تفاسیر فوق، تعامل این دو پدیده (علم و فناوری و تعاملات بین‌المللی) در دو ساحت علم و عمل، دیپلماسی علم و فناوری را پدید آورده است. مفهومی که فرای ارتباطات علمی در ورای مرزهاست و به نقش راهبری دولت در این فعالیت‌ها و منتفع شدن دولت و ملت می‌انجامد.
گام دوم: حکمرانی علم و فناوری در ایران
متأثر از توسعه و کاربست علم و فناوری در کشور و همینطور افزایش تجارت سیاسی کشور، اهمیت علم و فناوری در ایران نیز در دو لایه مورد توجه بوده است:
1. ضریب بسیار بالای موضوع تعاملات علمی و فناورانه با مقاصد مختلف علمی، تجاری، فرهنگی، سیاسی و … در اسناد بالادستی (این اسناد در پی طراحی‌ جهت‌گیری‌های کلان کشور در حوزه علم و فناوری بوده‌اند)؛
2. طراحی اقدامات از سوی نهادهای دولتی برای جامعه عمل پوشاندن به جهت‌گیری‌های فوق (از جمله معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری، مرکز تعاملات بین‌المللی علم و فناوری، مرکز همکاری‌های تحول و پیشرفت، صندوق نوآوری و شکوفایی ریاست‌جمهوری، معاونت دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه، بین‌الملل وزارت علوم و …).
گام سوم. سه‌گانه دیپلماسی علمی؛ استفاده سیاستی از علم، فناوری و نوآوری
از طرفی هم اگر از منظری سیاستی به کارآمدی نقش علم، فناوری و نوآوری در فضای بین‌المللی نگاه شود، می‌توان صورت‌بندی ذیل را برای دیپلماسی علم، فناوری و نوآوری ارائه داد:
• علم و فناوری در دیپلماسی: غنابخشی اطلاعاتی اهداف سیاست خارجی از طریق توصیه‌های علمی؛
• دیپلماسی برای علم و فناوری: تسهیل همکاری‌های علمی و فناوری بین‌المللی با استفاده از روابط سیاسی با کشورها؛
• علم و فناوری برای دیپلماسی: ارتقای روابط سیاسی با کشورها از رهگذر استفاده از همکاری‌های علم و فناوری.
گام چهارم: مسائل کانونی علم، فناوری و نوآوری
پس از ترسیم علم، فناوری و نوآوری در بستری بین‌المللی و سیاستی و نشان دادن اهمیت آن در اسناد بالادستی کشور، سوال اساسی آنست که چرا علی‌رغم این توجهات، جهش در حکمرانی دیپلماسی علم و فناوری رخ نداده است. به نظر می‌رسد تأمل در پاسخ‌های سه مسئله کانونی متداخل زیر، نقطه جهش ما را برای حکمرانی دیپلماسی علم و فناوری مهیا خواهد نمود.
1. فقدان یک نهاد تنظیم‌گر بالادستی با وظیفه ایفای نقش نظارتی و هماهنگی میان مجموعه‌ها
نهاد تنظیم‌گری میان این نهادها با قدرت فرابخشی نیست که بتواند نسبت به تنظیم‌گری فعالیت‌ها و اثربخشی آنها اقدام کند؛ همپوشانی‌های فزاینده‌ میان فعالیت‌ها و مأموریت‌ها که در عمل ساختارها را از انجام کار اثربخش باز می‌دارد و بعضا کارهای یکدیگر را در بیرون از کشور خنثی می‌کنند و نمی‌توانند با سرریز کردن اقدامات خود به سمت بخش‌های اقتصادی، سیاست خارجی، اجتماعی و فرهنگی و فناورانه، کشور را منتفع سازند.
2. نگاهی تک‌بعدی به مسئله علم و فناوری و ندیدن شقوق مختلف آن در لایه‌های مختلف از مرحله طراحی اهداف تا اجرا
باید به این توجه داشت که مسئله از فضای صرف علم و فناوری عبور کرده و شقوق فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و … پیدا کرده است.
3. نگریستن به مسئله و یافتن راه‌حل‌ها تنها از زاویه ورود انحصاری دولت‌ها
شاید مهم‌ترین اشکال عدم جهش در مسئله این طرح، همین مسئله کانونی سوم باشد!
توجه به سیر تطورات محیط و حکمرانی حاکی از آنست که حکمروایی از دوره «حکومت‌داری» وارد دوره «حکمرانی» شده‌ است. دوره هژمونی رویکرد سلسله‌مراتبی و بازار (دوره حکومت‌داری) افول کرده و رویکرد شبکه‌‌ایِ متعلق به دوره حکمرانی، در حال رشد در صحنه‌ی حکمروایی‌ست. بر همین اساس نیز قدرت تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری از لایه‌های بالا به لایه‌های زیرین (اجتماع‌های سیاستی و نهادهای مردمی) منتقل شده است.
نکته اساسی حکمرانی دیپلماسی علم و فناوری در کشور ما آنست که انجام مأموریت‌ها در این حوزه توسط نهاد‌های مردمی مغفول مانده است.

2. چشم‌انداز
بدل شدن به یک نهاد علمی ـ مشورتی (اندیشکده) در سطح بین‌الملل با توان رصد، سیاستگذاری و تولید ادبیات نظری؛ شبکه‌سازی و گسترش تعاملات با اندیشه‌ورزان جهان (با تأکید بر منطقه و جهان اسلام) و حلقۀ واسط میان آنها.

3. مأموریت
اندیشکده دیپلماسی فرهنگی یک نهاد علمی ـ مشورتی است که در چرخۀ تولید علم و پاسخ‌گویی به مسائل و نیازهای نظام اسلامی در عرصۀ سیاست خارجی فعالیت کرده و فعالیت‌های دارای هم‌افزایی و ارزش‌آفرینی را اجرا می‌کند. همچنین در تلاش است تا به توسعه علمی و پژوهش‌های کاربردی در سیاستگذاری کلان دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران از طریق فرآیندی تحقیقاتی و اجرایی کمک کند.

4. هدف
حل مسائل سیاستی نظام در حوزه دیپلماسی علم، فناوری و نوآوری از رهگذر ارتباط نظام‌مند میان سه قشر اساتید، کارگزاران حاکمیت و نخبگان جوان ایران و کشورهای در حال توسعه، هم‌سو و همسایه.

5. راهبردها
– شناسایی بازیگران حقیقی و حقوقی ملی و بین‌المللی
– شناسایي زمینه‌های تعاملی ملی و بین‌المللی
– ایجاد و توسعه زیرساخت‌ها برای حضور مؤثر در عرصه جهانی
– پیشتازی و مشارکت فعال در تحقیق و توسعه‌ی مشترک بین‌المللی
– توسعه همکاری‌های علم و فناوری با کشورهای در حال توسعه، همسو و همسایه
– ایجاد مراکز بین‌المللی تحقیق و توسعه به میزبانی سه کشور ایران، چین و روسیه برای گردهم آوردن محققان بین‌المللی به صورت موقت و ثابت
– ایجاد جبهه فکری ـ معرفتی جهانی همسو
– عضویت در مجامع و اتحادیه‌های فرامرزی
– تغذیه و جذب نخبگان علمی-حاکمیتی کشورهای هدف برای همکاری با جامعه علمی و حاکمیتی ایران
– مرابطه سیاستی میان سه قشر اساتید، کارگزاران حاکمیتی و نخبگان جوان ایران با کشورهای هدف

6. چارچوب مفهومی
این هسته بر آنست که با تمرکز بر روی جستجوی ذهن‌های ابرخودآگاه، به ایده‌ها یا راه‌حل‌هایی نو برای مسائل جدید و یا تفسیری جدید برای مسائل قدیمی با نظر به سه‌گانه دیپلماسی علم و فناوری در دو خط ذیل دست یابد:
1. حل مسائل حوزه علم، فناوری و نوآوری حاکمیت از طریق حاکمیت
2. حل مسائل حوزه علم، فناوری و نوآوری حاکمیت از طریق نهادهای مردمی خلاق و نوآور
ترکیب سه گانه‌ دیپلماسی علمی با دو خط فوق را می‌توان اینگونه اشاره داشت که ایده‌ها و راه‌حل‌های نوآورانه در قالب ماتریس زیر ارائه خواهند شد.

در نگاهی عمیق‌تر نیز می‌توان اشاره داشت که با نظر به مسئله اصلی هسته حاضر، به نظر می‌رسد طراحی چارچوب مفهومی که ترسیم کننده ابعاد و راهبر مسئله بوده و به نوعی ساختارده چارچوبه راه حل‌ها در حوزه دیپلماسی علم و فناوری باشد، ضروری‌ست. بر همین اساس، چارچوب مفهومی می‌باید ضمن آنکه سه‌گانه دیپلماسی علم و فناوری مد نظر قرار می‌دهد،
الف. ابعاد مسئله را در سه بخش ساختار، فرایند و کارگزار مطمح نظر قرار دهد؛ (الگوی مطلوب در حوزه بازسازی ساختارها، فرایندها و کارگزاران حاکمیتی در نسبت با مسئله دیپلماسی علم و فناوری به چه گونه است؟)
ب. سطوح مسئله در دو صحنه داخل و خارج از کشور و ناظر به دو بخش حاکمیتی و غیرحاکمیتی به چه گونه است؛ (الگوی فعال‌سازی نهادهای حاکمیتی و خصوصی در صحنه داخل کشور در نسبت با مسئله چگونه است؟ الگوی مواجهه با نهادهای حاکمیتی و خصوصی ایرانی و بومی دیگر کشورها و فعال‌سازی آنان در نسبت با دیپلماسی علم و فناوری ایران چگونه است؟ الگوی مواجهه و فعال‌سازی کشورها و سازمان‌های بین‌المللی همسو و غیرهمسو، منطقه‌ای و غیرمنطقه‌ای، به چه صورت باید باشد؟)
ج. قلمرو مسئله را از انحصار علم و فناوری خارج کرده و معنایی موسع بدان بخشیده چراکه نظام‌های تک‌رشته‌ای و بینارشته‌ای در حل مسائل رنگ باخته و وارد فضای چندرشته‌ای و فرارشته‌ای شده‌اند؛
د. برای اطمینان از کارکرد درست مسئله می‌باید به نقطه اهرمی مسئله فکر کرد. نقطه‌ای که با تمرکز بر آن می‌توان تحولی اساسی در الگوی حکمرانی ایجاد کرد. بر اساس یافته‌های سیاستی پیشین، تحلیل نگارنده بر این امر استوار است که طراحی چارچوبه‌ی راه‌حل برای دیپلماسی علم و فناوری بدون تأمل نسبت به الگوی نظارتی و ارزیابی آن یعنی استمرار مسئله و عدم حل آن.