به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، سه شنبه بیست و هشتم بهمن ماه ۱۴۰۴ آیین اختتامیه نخستین جشنواره علامه طباطبایی(ره)_رویداد ملی طبا در تهران برگزار شد.
این مراسم با حضور و سخنرانی آیت الله علی اکبر رشاد، دکتر حسیـن افشیــن، دکتر محمدرضا مخبر دزفولی، حجتالاسلام والمسلمین فرهاد عباسی و دکتر مهدی رحیمی برگزار گردید.
۷۳۵ تیم از سراسر کشور در نخستین جشنواره ملی علامه طباطبایی (رویداد طبا) مشارکت داشتند که در این مراسم نفرات و طرح های برتر معرفی و مورد تقدیر قرار گرفتند
رویداد ملی طبا (طراحی برای آینده) توسط مرکز رشد پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و مشارکت معاونت علمی فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری، مرکز مدیریت و مرکز خدمات حوزه های علمیه سراسر کشور ویژه تجلیل از ایده های فناورانه طلاب سراسر کشور با ارائه بیش از ۷۰۰ طرح برگزار شد. روند داوری و ارزیابی طرح ها طی سه مرحله انجام و امروز در آیین اختتامیه از ایده های برتر تجلیل شد.
آیت الله رشاد: نسبت به استعدادهای درخشانی که در حوزه وجود دارد، کمتوجه هستیم
استاد رشاد، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، با تأکید بر ظرفیتهای مغفولمانده حوزههای علمیه، خواستار شناسایی، حمایت و بهکارگیری استعدادهای درخشان حوزوی شد.
آیت الله علی اکبر رشاد در آیین اختتامیه رویداد ملی طبا گفت: از شخصیتهای حقیقی و حقوقیِ حامی این رویداد صمیمانه تشکر میکنم. کارهای بسیار ارزشمندی انجام شده و این برنامه یکی از اقداماتی است که به سامان رسیده و بحمدالله در حال پیگیری است. گاهی در برخی زمینهها با همتهای بلند، گامهای بلندی برداشته میشود که انسان خود نیز شگفتزده میشود.
وی افزود: طی بیش از ۴۰ سال گذشته، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی یکی از دستگاههایی بوده که بیشترین تفاهمنامهها را منعقد کرده است؛ تفاهمنامههایی که صرفاً روی کاغذ نمانده، بلکه به نتیجه رسیده و به اجرا درآمده است. با وجود امکانات محدود، تلاش کردهایم پروژهها عملیاتی شود و انصافاً باید بگویم همکاریهای خوبی شکل گرفته است.
رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: معاونت علمی ریاست جمهوری و شخص جناب آقای دکتر افشین قول پشتیبانی و حمایت دادند. بنده این مطلب را از باب قدردانی عرض میکنم؛ وظیفه ماست از مسئولانی که خالصانه، با مروت و صداقت در میدان خدمت میکنند، تشکر و قدردانی کنیم.
وی گفت: از جناب آقای عباسی که مسیر طولانی را طی کردند و از همه بزرگان، اساتید و دوستان عزیزی که در این نشست صمیمی حضور دارند نیز تشکر میکنم.
آیتالله رشاد در ادامه با اشاره به ظرفیتهای حوزههای علمیه اظهار داشت: یکی از اشکالات ما این است که نسبت به استعدادهای درخشانی که در حوزه وجود دارد، کمتوجه هستیم. در حوزههای علمیه، خزائن الهی و معادن ارزشمندی از استعدادها نهفته است که گاه از آنها غفلت میکنیم. بنده به عنوان یکی از قدیمیترین خادمان حوزه عرض میکنم که ما و دیگر مسئولان، چه در داخل و چه در بیرون حوزه، باید بیش از پیش به این ظرفیتها توجه کنیم.
وی افزود: در همین رویداد مشاهده شد که با یک اعلام فراخوان سراسری، ۷۳۴ طرح ارسال شد و گروههای مختلف فعال شدند. طرحهای بسیار خوب و ارزشمندی در زمینههای گوناگون ارائه شد که میتواند در تحول حوزه نقشآفرین باشد. این نشان میدهد ظرفیت فوقالعادهای در حوزه وجود دارد.
وی ادامه داد: گاه میبینم طلبهای مباحث بنده را با دقت فراوان تدوین و تنظیم کرده و با قلمی شیوا و علمی ارائه داده است؛ در حالی که خودم اذعان دارم عرایضم ممکن است خام و ناتمام باشد. این دقت و توان علمی نشان میدهد که در حوزه، طلابی در سطوح عالی علمی، حتی در حد دکتری و پسادکتری در رشتههای مختلف حضور دارند؛ اما سنگینی و فشردگی دروس و نیز کمتوجهی تشکیلاتی، مجال بروز کامل این استعدادها را نمیدهد.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: این نیروها سرمایههای ما هستند؛ معادن زرینی که باید کشف، صیقل و به جامعه عرضه شوند. این جشنواره در حقیقت نمودی از همین واقعیت است که در محیط حوزه، ظرفیتهای بزرگی وجود دارد. ما نیز با حمایت دوستان و با پیگیریهای انجامشده، تلاش خواهیم کرد این روند را توسعه دهیم تا این نیروهای توانمند بیش از پیش شناخته شوند.
آیت الله رشاد در پایان با اشاره به نزدیکی ماه مبارک رمضان خاطرنشان کرد: در آستانه ماه مبارک رمضان قرار داریم. باید این روزهای باقیمانده را دریابیم و خود را برای بهرهمندی از برکات این ماه آماده کنیم. امیدوارم روزه و توفیق بهرهگیری از فیوضات این ماه نصیب همه ما شود و از ثمرات آن بهرهمند گردیم.
معاون علمی رئیس جمهور: طلبه امروز میتواند تولیدکننده ایده فناورانه باشد
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری به فناوریای نیاز داریم که جامعه را آرامتر، عادلانهتر و انسانیتر کند. برخی تصور میکنند فناوری فقط سرعت، قدرت پردازش و رقابت جهانی است، اما کارکرد مهمتر فناوری، بهبود زندگی مردم است.
دکتر حسین افشین در آیین اختتامیه رویداد ملی طبا بیان کرد: امروز فناوری دیگر حاشیه توسعه نیست، بلکه متن قدرت و متن تمدن است. اگر کسی بخواهد درباره آینده جامعه سخن بگوید، چه در حوزه علمیه، چه در دانشگاه و چه در دولت، ناچار است نسبت خود را با فناوری روشن کند. اجازه بدهید روشن و بدون تعارف آغاز کنم؛ جهان در حال بازتعریف قواعد بازی است. روزگاری قدرت، زمین بود؛ سپس نفت و منابع طبیعی؛ بعد کارخانه. امروز قدرت یعنی توان تبدیل دانش به محصول، یعنی فناوری. کشورهایی که این توان را نداشته باشند، حتی اگر سرشار از منابع طبیعی یا دارای بازار بزرگ باشند، در نهایت مصرفکننده خواهند شد و مصرفکننده در تاریخ همواره آسیبپذیر بوده است.
وی افزود: این همایش از این جهت برای من ارزشمند است که نشان میدهد حوزه علمیه فقط به دنبال حضور در آینده نیست، بلکه به دنبال ساختن آینده است و این دقیقاً همان نقطهای است که باید درباره آن صحبت کرد. طلبه امروز فقط مخاطب فناوری نیست، بلکه میتواند تولیدکننده ایده فناورانه باشد؛ زیرا فناوری، برخلاف تصور رایج، صرفاً محصول آزمایشگاه و مهندسی نیست، بلکه محصول حل مسئله است. اگر نهادی در تاریخ ایران قرنها با حل مسئله زیسته باشد، آن حوزه است. فقه یعنی پاسخ به مسائل نوپدید؛ اصول یعنی روش؛ کلام یعنی چارچوب معنا؛ اخلاق یعنی مهندسی رفتار و اراده. اینها اگر درست ترجمه شوند، میتوانند به محصولی تبدیل شوند که جامعه به آن نیاز دارد.
وی ادامه داد: امروز با مسئلهای روبهرو هستیم که فقط علمی یا اقتصادی نیست، بلکه تمدنی است. فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی، داده، پلتفرمها، زیستفناوری و امنیت سایبری در حال بازتعریف انساناند؛ تعریف حریم خصوصی، حقیقت، تربیت، خانواده و عدالت را تغییر میدهند. اینها موضوعاتی صرفاً دانشگاهی نیستند، بلکه اجتماعیاند و دقیقاً همان نقطهای هستند که حوزه میتواند نقشی بیبدیل ایفا کند.
افشین گفت: بنده در دولت مسئول حوزه علم و فناوری هستم و طبیعی است که از زبان سیاستگذاری و برنامه سخن بگویم، اما به صراحت عرض میکنم اگر فناوری در این کشور با اخلاق و معنا همراه نشود، خود به مسئله تبدیل خواهد شد. ما نمیخواهیم فناوری صرفاً سریعتر شود؛ میخواهیم درستتر شود. نمیخواهیم فقط هوشمندتر شویم؛ میخواهیم عادلانهتر و عقلانیتر شویم. این همان جایی است که ایدههای شما میتواند تفاوت واقعی ایجاد کند.
وی افزود: شما طلاب نسبت به بخشی از مسائل جامعه مزیت دارید. شما مسئله خانواده، تربیت، اعتیاد، طلاق، بیمعنایی، بحران هویت، فرسایش سرمایه اجتماعی و شکافهای طبقاتی و نسلی را لمس کردهاید. اینها دادههای انسانیاند و امروز در جهان فناوری، کسی موفقتر است که مسئله را بهتر بفهمد، نه کسی که فقط ابزار را بشناسد.
وی ادامه داد: این همایش میتواند یک اتفاق واقعی باشد، اگر چند شرط رعایت شود. شرط نخست آن است که ایدهها عملیاتی باشند، نه کلی. به جای آنکه بگوییم «برای خانواده کاری کنیم»، باید بگوییم یک ابزار، سامانه، مدل یا خدمت مشخص ارائه میکنیم. شرط دوم آن است که ایده قابل آزمایش باشد. پروژههای بزرگ دنیا با پیشنهادهای ساده آغاز شدهاند؛ ایده لازم نیست پیچیده باشد، بلکه باید دقیق و قابل آزمون در مقیاس کوچک باشد. شرط سوم، داشتن تیم است؛ ایده بدون تیم مانند نسخه بدون اجراست. این همایش باید شبکهای برای تیمسازی میان طلاب، دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و نهادهای اجرایی ایجاد کند. شرط چهارم، داشتن مسیر روشن حمایت است.
وی گفت: در معاونت علمی، ما آماده حمایت از طرحهای واقعی هستیم؛ از سطح ایده تا محصول. این حمایت شامل پشتیبانی اولیه برای نمونهسازی، اتصال به شتابدهندهها و مراکز رشد، دسترسی به شبکه شرکتهای دانشبنیان و در مرحله بعد، کمک به ورود به بازار است. البته تأکید میکنم که حمایت از ایده صرف انجام نمیشود، بلکه از ایده قابل اجرا حمایت میکنیم؛ زیرا هدف ما برگزاری همایشی پر از سخنرانی نیست، بلکه ایجاد خط تولید راهحل است.
وی افزود: امروز بیش از هر زمان دیگری به فناوریای نیاز داریم که جامعه را آرامتر، عادلانهتر و انسانیتر کند. برخی تصور میکنند فناوری فقط سرعت، قدرت پردازش و رقابت جهانی است؛ بله، اینها هم هست، اما کارکرد مهمتر فناوری، بهبود زندگی مردم است. اگر ایدهای بتواند خانواده را مستحکمتر، تربیت را دقیقتر، مصرف را سالمتر، اعتماد اجتماعی را بازسازی یا حتی خدمات دینی را سادهتر و عمیقتر کند، در قلب مأموریت توسعه کشور قرار دارد.
افشین در پایان گفت: حوزه علمیه در تاریخ ایران یکی از ستونهای تولید معنا بوده است و امروز تمدن آینده تنها به معنا نیاز ندارد، بلکه به معنای قابل اجرا نیازمند است؛ معنایی که بتواند به نظام اجتماعی، خدمت، ابزار و محصول تبدیل شود. همایش «طبا» اگر درست فهمیده شود، یعنی همین ترجمه معنا به راهحل.
مخبر: هنوز نتوانستهایم نظریههای جدی خود را بهدرستی منعکس کنیم
رئیس فرهنگستان علوم معتقد است: با وجود گنجینه بزرگ در کشور، هنوز نتوانستهایم نظریههای جدی خود را بهدرستی منعکس کنیم و دلیل اصلی آن، فراهم نکردن بستر گفتمانی مناسب بوده است؛ راه آن نیز بهرهگیری از فناوریهای نرم است.
دکتر محمدرضا مخبر دزفولی در آیین اختتامیه رویداد ملی طبا گفت: ما یک ابر راهبرد از سوی رهبری با عنوان «ایران قوی» تعریف کردهایم و میخواهیم به ایران قوی برسیم. لوازم رسیدن به ایران قوی برای هر بخش تعریف خاص خود را دارد، البته همه اینها باید به یک مجموعه منسجم و بههمپیوسته تبدیل شوند. ما میخواهیم در فناوری و علم پیشتاز باشیم. حرکت رو به جلوی ما بسیار خوب بوده است.
وی افزود: ما در فناوریهای لبه دانش، در سطح جهانی، معمولاً جزو ۲۰ کشور نخست هستیم؛ یعنی اگر کشورها را از اول تا بیستم بشمارند، در حوزههایی مانند نانو، بیوتکنولوژی، هوافضا، سلولهای بنیادی، فناوریهای پیشرفته پزشکی و پیوند اعضا، عموماً در میان ۱۵ کشور اول دنیا قرار داریم. این موضوع فقط در حد تولید علم نیست؛ بخشهای عمدهای از چرخه کامل «دانش تا محصول» را نیز طی کردهایم و به موفقیتهای بزرگی دست یافتهایم.
وی ادامه داد: ما جزو معدود کشورهایی هستیم که به باشگاه فضایی جهان وارد شدهایم؛ موجود زنده را از جو زمین عبور میدهیم و سالم بازمیگردانیم که این مقدمه اعزام انسان به فضاست. این توانمندی، نشانه یک قدرت فرامنطقهای و بینالمللی است.
وی گفت: علم و فناوری در کشور به یک جریان مستمر و غیرقابل انکار تبدیل شده است، هرچند ممکن است آفاتی نیز داشته باشد.
وی افزود: تفاوت علم و فناوری مورد نظر ما در جمهوری اسلامی ایران با آنچه امروز به نام تمدن غرب مطرح است، بسیار جدی است. تمدن غرب امروز تمدنی تکنولوژیک است. من با مسامحه آن را تمدن مینامم، چرا که تمدن تکنولوژیک سطحی نازل دارد و عقل منطبق با سعادت را از انسان سلب میکند و ما امروز با این مسئله مواجه هستیم.
وی ادامه داد: از انقلاب امام خمینی(ره) تاکنون، جریان جدیدی در دنیا شکل گرفته که ادبیات تازهای برای سعادت بشر مطرح کرده و بهتدریج لوازم آن در کشور، در میان کشورهای اسلامی و حتی در میان مستضعفان جهان در حال فراهم شدن است. ساخت تمدن زمانبر است و ۳۰ یا ۴۰ سال زمان زیادی محسوب نمیشود، اما گامهای بلندی برداشته شده است.
وی گفت: تفاوت این تمدن با تمدن تکنولوژیک در این است که این تمدن، سعادتبخش، عدالتمحور، ضد ظلم و حامی محرومان و مستضعفان است و از کشورهایی که میخواهند آزاد و مستقل زندگی کنند حمایت میکند. در مقابل، تمدن تکنولوژیک سلطهگر است و جهان را به شمال و جنوب تقسیم میکند. در کنوانسیونهای بینالمللی مشاهده میکنیم که برای کشورهای جنوب تصمیمگیری میشود و عملاً آنها را شهروندان درجه دو و سه جهانی میدانند. حتی در موضوعاتی مانند جوانان، کودکان، زنان و حقوق بشر نیز این دوگانگی و طبقاتی بودن مشهود است.
وی افزود: این تفاوت جدی میان جریانی است که امروز پیام تمدنسازی و سعادتبخشی برای بشریت دارد، با تمدنی که مدعی تکنولوژی است اما بر سر مردم غزه و دیگر ملتهای مظلوم بمب میریزد و منابع کشورها را به زور غارت میکند. اگر به هفتاد یا هشتاد سال گذشته بازگردیم، بسیاری از کودتاهای رخداده در جهان محصول همین نظام سلطه تکنولوژیک بوده است.
وی ادامه داد: اگر قرار است موفقیتهای علمی و فناوری خود را به نقطه اوج برسانیم، نیازمند پشتوانه اخلاقی، نظری، معرفتی و تمدنی مبتنی بر یک ایدئولوژی هستیم و آن، اسلام است. چه کسانی میتوانند این کمک جدی را به جریان علم کشور ارائه دهند؟ متخصصانی که در این حوزهها تلاش میکنند. البته این بخش هنوز اندک و محدود است. ما جریان دانشی عظیمی در حوزه علوم انسانی و معرفتشناسی اسلامی داریم، اما این گنجینه باید استخراج شود.
وی گفت: جریان دانشی ما در معرفتشناسی و اسلامشناسی همچون گنجینهای عمیق و معدنی ارزشمند است که باید استخراج شود. یکی از موفقترین روشها در این زمینه، توسعه فناوریهای نرم و مبتنی بر علوم انسانی است. با وجود این گنجینه بزرگ، هنوز نتوانستهایم نظریههای جدی خود را بهدرستی منعکس کنیم و دلیل اصلی آن، فراهم نکردن بستر گفتمانی مناسب بوده است؛ راه آن نیز بهرهگیری از فناوریهای نرم است.
وی افزود: امیدواریم بنیاد جدیدی که با ابتکار استاد رشاد و با حمایت دکتر افشین، دکتر حسنی آهنگر و دیگر عزیزان شکل گرفته، بتواند این مسیر را تقویت کند. هماهنگی و همدلی خوبی وجود دارد و ما معتقدیم میتوان این کارها را به انجام رساند.
مخبر در پایان گفت: این گام، گامی بزرگ و منشأ رخدادهای جدیدی خواهد بود که جریان علم و فناوری کشور را عاقلانه به پیش میبرد و ما را به سوی تحقق ایران قوی هدایت میکند. با این پشتوانههای نظری و فرهنگی نرم، توفیقات ما چند برابر خواهد شد.
رئیس دانشگاه جامع امام حسین (ع):علم و فناوری مولفه اصلی قدرت و سبک زندگی جدید را شکل میدهند
رئیس دانشگاه جامع امام حسین (ع) با تأکید بر اهمیت بعد نرمافزاری تمدن اسلامی، گفت: تمرکز گذشته بر زیرساختها بوده و اکنون زمان آن است که دانش و ایدههای انقلاب اسلامی به محصولات کاربردی تبدیل شوند تا مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی هموار شود.
محمدرضا حسنی آهنگر در آیین اختتامیه رویداد ملی طبا گفت: موضوع انتخابشده برای این رویداد، «طراحی برای آینده» است. به نظر من، مسئله اصلی ما در آینده چیست؟ امام حسن مجتبی (ع) فرمودهاند: اگر صورت مسئله را خوب بشناسیم، نصف راه حل آن را طی کردهایم.
وی ادامه داد: مسئله انقلاب اسلامی برای آینده را میتوان از سه جنبه تحلیل کرد:
۱. اصالت مسئله و منبع آن؛
۲. انسجام آن با مسائل ملی و بینالمللی؛
۳. روزآمدی مسئله بر اساس تجربههای جهان، انقلاب اسلامی و رصد آیندهپژوهی محیطی.
وی گفت: هدف انقلاب اسلامی حاکمیت اسلام بر جهان و ایجاد حکومت اسلامی و تمدن نوین اسلامی است و این، صورت مسئله اصلی انقلاب را شکل میدهد. بیانیه گام دوم انقلاب، نقشهای جامع برای جهانی شدن انقلاب است و باید مبنای عمل همه مسئولین قرار گیرد. طرحی که برای آینده ارائه میکنیم، باید انسجام داشته باشد با اسناد بالادستی، قانون اساسی، سیاستهای کلان، نقشه جامعه علمی کشور و سایر سندها.
حسنی آهنگر افزود: تجربههای تمدنی گذشته و کشورهای مختلف جهان اسلام را باید بررسی کنیم، موفقیتها و شکستهای تمدنها را ببینیم و با رصد آیندهپژوهی، آینده را بر اساس ظرفیتهای انقلاب اسلامی ترسیم کنیم. این موضوع بهویژه با تغییر هندسه قدرت جهانی اهمیت یافته است؛ پیش از این، قدرت عمدتاً مبتنی بر مولفههای ژئوپلتیکی، اقتصادی و امنیتی بود، اما اکنون علم و فناوری مولفه اصلی قدرت و سبک زندگی جدید را شکل میدهند. شبکههای اجتماعی و هوش مصنوعی فقط فناوری نیستند؛ آنها تمدن ساز هستند و مانند انقلاب صنعتی، یک دوران جدید میآفرینند.
وی گفت: مسئله اصلی ما این است که چگونه تمدن اسلامی آینده را طراحی کنیم. متأسفانه در چهل و چند سال گذشته بیشتر تمرکز روی ابعاد سختافزاری تمدن بوده، مانند راهها، زیرساختها، موشکها و پهپادها، اما بعد نرمافزاری تمدن که جانمایه تمدن است، کمتر مورد توجه بوده است. این بعد نرم، همان ابتکار حضرت امام و منبع قدرت انقلاب اسلامی بود.
حسنی آهنگر ادامه داد: برای حل مسئله، باید زنجیره ایده تا محصول را در حوزه نرمافزاری تمدن ایجاد کنیم. نمونه ساده این است که علوم انسانی غربی، مانند گندمی مسموم، بهصورت فرآوریشده به سفره مردم میرسد. ما گنجینه عظیم دانش و تمدن خود را داریم، اما فرآیند تبدیل آن به محصول و عرضه در جامعه انجام نمیشود. این فرآیند شامل تبدیل دانش به فناوری، فناوری به محصول و محصول به بازار است.
وی گفت: طراحی برای آینده انقلاب اسلامی باید این زنجیرهها را در حوزه نرمافزاری تمدن پیاده کند و با تشکیل مراکز رشد، شرکتهای دانشبنیان، پارکهای علم و فناوری و صندوقهای سرمایهگذاری، دانش موجود را به محصولات کاربردی برای حل مسائل اجتماعی تبدیل کند. این فرایند با همکاری آقای دکتر افشین و دوستان در پردیس علم و فناوری نوآوری شهید سلیمانی آغاز شده است.
حسنی آهنگر در پایان عنوان کرد: وظیفه ما این است که در حل مسئله اصلی انقلاب اسلامی نقش خود را ایفا کنیم و جز سربازان عصر ظهور باشیم.
معاون پژوهش حوزه های علمیه کشور:امروز فقه نظامساز در حوزه، مرحله جدیدی از اندیشه و تفکر را آغاز کرده است
معاون پژوهش حوزه های علمیه سراسر کشور تصریح کرد که امروز باید از دو اشتباه رایج پرهیز کرد. اول، ایده بدون مسئله و دوم، مسئله بدون ایده. هر دو آسیب دارند. ایدهای که هیچ مسئله مشخصی را نشان نمیدهد، به آرمانشهرهای ذهنی تبدیل میشود و با واقعیت پیوند نمیخورد؛ همچنین مسئلهای که خوب تحلیل میشود اما به مرحله طراحی راهحل نمیرسد، ناکارآمد است.
دکتر عباسی در آیین اختتامیه رویداد ملی طباگفت: علامه طباطبایی علیرغم اینکه فقیهی کامل و فیلسوفی برجسته بودند، میتوانستند تنها به ارائه درس خارج فقه یا تفسیر عالی بسنده کنند، اما مسئله ایشان مسئله زمانشان بود. ایشان از آنچه شایسته شأنشان بود کنار کشیدند و رسالت خود را در دفاع از جهانبینی اسلامی در برابر امواج الحادی و ماتریالیستی دوره خود دیدند. این اقدام بزرگ، همچنان ما را بر سر سفره اندیشه ایشان مدیون کرده است. برای شادی روح ایشان، صلوات بفرستید: اللهم صل علی محمد و عجل فرجهم.
وی با طرح پرسشی مبنی بر اینکه آیا حوزه میتواند ایدهپرداز در عرصه تمدنسازی باشد و ما را در این مسیر به سرمنزل مقصود برساند؟ اظهار کرد: یکی از جایگاههای حوزه از حیث روششناسی است. فقاهت و دانش اصول و کلام، در واقع دانش حل مسئلهاند. علم فقه به عنوان دانش بنیادی بیشترین پردازش در درون خود را دارد و ظرفیتهای روششناسی فقاهت اگر به عرصههای مختلف تسری یابد، میتواند راهکارهای نوین ارائه کند.
عباسی ادامه داد: فقاهت در حوزه علمیه از بدو تاسیس، یعنی عصر امام باقر و امام صادق علیهمالسلام شکل گرفت و در طول بیش از دوازده قرن، تحولات متعدد داشته است. اما تطور و تحولی که در چهار–پنج دهه اخیر در حوزه رخ داده، شاید بیش از کل دوره گذشته باشد. امروز فقه نظامساز در حوزه، مرحله جدیدی از اندیشه و تفکر را آغاز کرده است. فقه مسئلهمحور دورهای را گذرانده و اکنون با تکیه بر آن وارد مرحلهای نوین شده است.
وی گفت: امروز در حوزه علمیه قم بیش از ۱۰۰ درس فقه معاصر برگزار میشود و چندین مؤسسه فقهی متمرکز بر حل مسئله فعالیت دارند. طلبهها و استادان فرهیخته در این زمینه تلاش میکنند. اما این مرحله، مرحله بهروز و آخرین است که با راهبری استاد بزرگوار آیتالله رشاد میتوان آن را به مقصد رساند. ظرفیتهای حوزه در این زمینه بسیار زیاد است.
وی افزود: از دو اشتباه رایج باید پرهیز کرد. اول، ایده بدون مسئله و دوم، مسئله بدون ایده. هر دو آسیب دارند. ایدهای که هیچ مسئله مشخصی را نشان نمیدهد، به آرمانشهرهای ذهنی تبدیل میشود و با واقعیت پیوند نمیخورد؛ نمونه آن طراحی نظام بانکی اسلامی است که اگر با شناسایی دقیق مسائل بانکداری موجود همراه نشود، منجر به حل مسئله نمیشود. همچنین مسئلهای که خوب تحلیل میشود اما به مرحله طراحی راهحل نمیرسد، ناکارآمد است. نمونه آن مسئله طلاق است؛ علیرغم تحلیلهای فراوان، هنوز الگوی فقهی تربیتی برای کاهش طلاق ارائه نشده است.
عباسی در پایان گفت: امیدوارم با رویکرد جدید فقاهت و ظرفیتهای عالی حوزههای علمیه، بتوانیم این مسیر را به درستی دنبال کنیم و از فرصتهای موجود برای ایدهپردازی و حل مسئله استفاده کنیم.
